Yoc'henn wazhiedel diwar volc'hadur ha neradur antrevn un pe lies kef talmerel pe wazhiennel, oc'h amparañ ur c'hehentad talmerenn-gwazhienn ganedigel.
C'hwec'h re wazhied eus rannbarzh araok ar rizhell o keneren an aortennoù kein ha kof ; diouto e tever ar reizhiad karotidel, gwareg an aortenn, an dalmerenn endan-drebez, talmerennoù ar skevent hag ar san dalmerel (sl. arche de l'aorte).
Trouz krenn ha berrbad en 2l tachad etre-kostoù kleiz hag o c'hoarvezout etre 5 ha 7/100 s goude deroù an trouz kentañ, azon eus usvoll an aortenn pe an dalmerenn a-skevent, e dianlen un isvoll trapig peurliesañ.
Rann eus rurva ar c'hofig dehou sezet diouzhtu dindan sac'helloù kef ar skevent.
Anaez ar rederion varc'h houarn, naouus ent wiadurel dre devadur stirek, trogelc'hiek pe get, an intima ; ent korfadurel dre lec'hiadur an anaf war an dalmerenn a-glun diavaez darhedet da geñver ar c'hambliañ war un treug kammdroek ; ent klinikel dre ul laur peluzus eus ar vorzhed muiaet dre ar c'hambliañ ; er paouez ez eo reol an daolenn glinikel, nemet e teu a-wel gant an talmerennluniñ un isvoll hedek eus an dalmerenn ; c'hoarvezout a ra ar prederiadur a verraat ar wazhiedenn dre dalmerennezvenañ.
Distreiñ treug an amred talmerel diouzh un tiriad bonan dre araez an amred kengostezel war-du un tiriad iswazhiedet (e dianlen un anaf talmerel isvollus pe stevius), hevelep distreugañ o tevoudañ iswazhiedadur an tiriad bonan (sl. crosse aortique : syndrome de la ∼, sous-clavière voleuse : syndrome de la , sous-clavière voleuse : syndrome de la ∼ ).
Furm an uswask marvus e berr amzer, o tizhout peurliesañ ar re yaouank, o tarvezout e-kerz ur skorted lounezh (60 % an degouezhioù) pe un uswask nebant, hogos nepred d'un uswask lounezhwazhiedel ; naouus eo, ent neuziadurel, dre anafoù strewek talmerennigfo fibrinoidel, marvennus hag isvollus muiek el lounezhi hag o tec'han usvorc'h renin, angiotensin hag aldosteron ; ent klinikel, dre ur gouruswask (250/150 mmHg), klopennadoù, luc'hsaefo gant gouliñv ar vegenn, naouezennoù ha gwadliñvoù ; dindan un nebeut mizioù e tarall ar stad hollek hag e tarvez ar marv diwar zarvoudoù empennpilhonel, kalonel ha dreist holl ur skorted lounezh.
Muiadur ar gwask e-barzh rouedad talmerennoù an amred bras ; e 1999, gant Aozadur Bed ar Yec'hed, ez eo bet rummet liveoù an uswask hervez tri derez : I (140/150 mmHg evit ar gwask sistolel – 90/99 evit ar gwask diastolel), II (160/179 – 100/109), III (> 180 – 110) ; e dianlen an uswask e tarvez aliezik klopennadoù, strafuilhoù skiantennel leiek, glazoù an eizhaennoù hag, a-wechoù, rouestladoù grevus : darvoudoù gwazhiedel an nerveg, skorted ar c'hofig kleiz, skorted al lounezh ; ar furm liesañ eo an uswask hennadek ; dibaotoc'h e vez furmoù eilvedel d'ur gammneuziad (goudag an aortenn), d'ur pistriadur (regalis, simpatikomimeteier), d'ul lounezhad (parenkimatus pe wazhiedel) pe d'un uslounezhennad.
Heskwask en ardraoñ da isvoll pe da anforzh un dalmerenn, lemm (enfroù) pe henek (ateroskleroz), sk. : talmerennad stevius an izili traoñ.
Gwask ar gwad war speurioù an talmerennoù trobarzhel, a luskell dizehan etre ur werzh uc'hek o klotañ gant ar sistol (gwask sistolel, gwask uc'hek) hag ur werzh izek o klotañ gant an diastol (gwask diastolel pe gwask izek). Dewerzhañ a reer ar gwask talmerel diwar-bouez ur talmerwaskventer pe un oskillometr.
Gwask ar gwad e talmerennoù al luc'hsae.
(sl. Osler : manoeuvre d'∼ ).
Gwask ar gwad oc'h amredañ en talmerennoù. Uheloc'h eo er gwazhied bras hag er re nes d'ar galon. War gemm emañ hervez prantadoù ar c'halongor, uhelaat a ra e-kerz ar sistol ha tremen dre un uc'hegenn (gwask sistolel pe uc'hek (sl. pression artérielle).